Beslenme ve Diyet Terimi Olarak Ester:
Asitlerle alkollerin tepkimesi sonucu oluşan kimyasal madde.

Museviler in kutsal kitabı Tevrat ın son bölümlerinden biridir. M. O. 130 yıllarında yazıldığı sanılmaktadır. Ester adında bir Musevi kızın başından geçenler anlatılır. Sonunda Müsavilerin kurtuluşunu tasvir eden «Purim» bayramının oluşu izah edilir. Hikayede tanrısal bir varlıktan söz edilmediği için, eser kutsal kitaplar arasına pek girmemiştir.

RCOOR genel formülü ile gösterilen organik bileşikler sınıfı. R ve r 1 alkil gruplarını temsil eder. Çok meşhur olan elde edilmesi, asitlere alkollerin etki ettirilmesiyledir. Esterlerin adlandırılması, karboksilli asitlerin tuzlarının adlandırılması gibidir. HCOOCH 3 , formik asit ile metil alkolden elde edilir ve adı metil formiyattır. CH 3 COOC 2 H 5 = Etil asetat, c 2 H 5 COOC 3 H 7 = Propil propiyanat. Ester elde etme işlemine esterleşme veya esterifikasyon denir. Metil ve etil esterler sıvıdır. Kaynama noktası elde edildiği asidin kaynama noktasından daha düşüktür. Keza katı asitlerin esterlerinin erime noktası asitlerinin erime noktasından daha düşüktür. Molekül ağırlıkları düşük olan esterler suda çözünmezler.

Kullanılışı: Molekül ağırlığı küçük olan etilasetat, butil asetat gibi esterler, bilhassa selüloz türevlerine dayalı verniklerin çözücüsü olarak kullanılır. bazen büyük moleküllü esterler plastik reçinelerine yumuşaklık veya sertlik vermek için kullanılır. Gerçek plastikler, mesela selüloz asetat, alkit reçineleri, polivinil asetat, lukit ve sentetik tekstil fiber dakron, esterdirler. Hayvansal ve bitkisel yağlar, uzun zincirli yağ asitlerinin gliserin ile meydana getirdikleri esterlerdir. Mesela oleik asidin gliserin esteri = gliserin trioleat (C 17 H 33 COO) 3 C 3 H 5 zeytin, çiçek ve balık yağlarında bulunur.

Esterler alkali çözeltisinde hidroliz olarak asidin tuzuna ve alkole dönüşür. Bir ester olan yağ, NaOH ile reaksiyona sokulursa, sabun ve gliserin elde edilir: Uçucu esterler sıvı olup, güzel kokuludur. Bir çok çiçek ve meyvelerin lezzeti, hoş kokusu, esterlerden ileri gelmektedir. İsobutilasetat muzda, metilbutirat elmada, etilbutirat ananasta ve ısoamilbutirat armutta bulunur. Bunların kokuları bu esterlerden dolayıdır. Esterlerin karışımları ile ahududu, çilek, kiraz ve elma gibi sun’i meyve lezzetleri elde edilir.

Bu esterler çeşitli metotlarla bazı maddelere emdirilir ve ekşilik vermek için uygun bir organik asit ilave edilir. Isoamil asetat muz kokusunda olduğu için, muz yağı da denir ve vernik çözücüsü olarak da kullanılır. Alkollerin anorganik asitlerle verdiği bileşiklere de ester denir. Trinitro gliserin (dinamit) bir esterdir. Gliserin trinitrat da denilen bu madde nitrat asidi ile gliserinden elde edilir. Nitrik asit ile izoamil alkolden elde edilen isoamil nitrik kan basıncını düşürmek ve göğüs ağrısı nöbetlerini hafifletmek için kullanılır.

Esterler yukarda açıklanan ester­leşme tepkimesi yoluyla hazırlanır­lar. Birincil ve ikincü alkoller söz könusu olduğunda su, asidin OH kökünden ve alkolün OH kökündeki bir hidrojen atomundan kaynakla­nır. Üçüncül alkoller söz konusu olduğundaysa su, asidin OH kökü­nün bir hidrojen atomu üe alkolün OH kökünden oluşur.

Esterleşme tepkimesi, ester hidrolizi adı verilen ters tepkimeyle sınırlıdır: Asit + alkol neşter + su. Erişilen denge, esterleşme sınırıyla (bir mol asit ve bir mol alkolden yola çıkılarak elde edilen, dengedeki esterin mol sayısı) nitelendirilir. Bu sınır,aside bağımsız ama, kullanılan alkolün sınıfına bağımlıdır ve birin-, cil alkoller için 0,70, ikincü alkoller için 0,50, üçüncül alkoller içinse 0,10’dan küçüktür.

Görünürde ısı açığa çıkması ya da soğurulması olmadan ve çoğunlukla sıvı evrede gerçekleşen tepkimenin esterleşme sınırına, basınç da, sıcaklık da etki etmez. Daha eksiksiz bir esterleşme tepkimesi elde etmek için, tepkime ortamına alkol ya da asit fazlası katılarak ya da bu ortamdaki ester ya da su seyreltüerek, denge kaydı­rılır. Bunun için, esteri damıtmak ya da su giderici bir madde (derişik sülfat asidi) katmak yeterlidir.

Tepkime, bir sıcaklık artışıyla ya da bir kata­lizör etkisiyle (H’ iyonları) hızlandırabilir. Bununla birlikte, her iki durumda da, esterleşme sınırı de­ğişmez. Hazırlama aşamasında çoğunlukla, asidin yerine, karboksüik asidin klorürü ya da anhidriti konur. Ayrıca, karboksüik asidin bir tuzuna, bir alkil halojenür de etki ettirilebilir. Bazların etkisi, yani sabunlaşma, hızlı ve eksiksiz bir tepkime sonucu, alkol ve denk gelen asidin tuzunu verir. Bu, baz ortamında gelişen bir hidrolizdir. Amonyağın etkisi, tersi­nir bir tepkime aracılığıyla, bir alkol ve bir amitle sonuçlanır. Organomagnezyumların etkisiyle, genellik­le, önce bir keton, sonra da üçüncül bir alkol elde edilir.

Esterler, parfüm, sabun ve yağlı maddeler (gliserol denilen triyol triesteri) sanayisinde büyük rol oy­narlar. Plastik maddeler sanayisinde, poli­asitlerin poliyoller üstünde yoğun­laşmaları sonucu elde edilen makro-molekülleri, yani, poliesterleri kullanılır. Diasitler ya da diyollerle, dallanmasız zincirler, yani, termo-plastikler elde edilir. Monomerlerden biri, en az üç işlevliyse, ısıyla sertleşen üç boyutlu polimerler üre­tilebilir (gliptal: Gliserol+ ftalik anhidrit). Genel olarak, kendisiyle kopolimerleşebilen bir çözücü ile bir çözeltide bulunan bir etilenik pol­yesterden oluşmuş bileşiklere, polyester adı verilir.

Biyokimyada, hücredeki aTacı me­tabolizmanın yalın organik molekü­lü, çoğunlukla, organik asitlerin es­terleri ya da fosforik asidin esterleri olarak etkindirler. Glikozun metabo­lizma yolunda, heksozlar, fosforik asidin esterleri halinde bulunurlar: Cori esteri ya da glikoz 1-fosfat, Robinson esteri ya da glikoz 6-fos- fat: Harden ve Young esteri ya da früktoz 1-6 difosfat. Özel bazı enzim­ler, yani esterazlar, bunları hidrolizleyebilirler.

1. Bir karboksilli asidin bir alkol ya da bir fenole etkimesi sonucu su kaybıyla oluşan bileşik.

n. compound produced by a reaction of an alcohol and an acid (Chemistry)
n. ester, compound produced by a reaction of an alcohol and an acid (Chemistry)
n. Ester, woman s name
Köken: Almanca